Маданият

culture001
  • 03 Кулжа 2017
  • 0
  • 533

Ислам жана мушташ искусствосу: хуейлердин (дунгандардын) салты

Брюс Ли, Джеки Чан, Джет Ли сыяктуу актерлор жараткан кинодогу образдар аркылуу Батыш маданиятында кытай мушташ өнөрү тууралуу стандарттуу түшүнүк биротоло калыптанып калганына карабай, ислам менен кытайдагы мушташ искусствосунун кандай байланышы бар экендиги тууралуу көпчүлүк биле бербейт.



Кытайдагы исламдын пайда болуусунун таржымалы өзүнчө  чоң сөз. Мухаммед Пайгамбар (САВ) каза болгондон 19 жыл өткөн соң  арабдар менен кытайлардын карым-катышы башталат.

Мусулмандардын үчүнчү халифи Усман Кытайга соода байланышын түзүп, аны менен бирге кытай жергесине  максаттуу түрдө ислам динин таратууну көздөгөн алгачкы исламий башчылардын бири болуп калды.
 
Кытайдагы мусулман динин тутунган эң көп улут хуейлер (хуей, хуейцзу, бул улутту Казакстанда, Өзбекстанда жана Кыргызстанда дунгандар деп аташат).
 
Тарыхтан улам белгилүү болгондой, XIII кылымда Кытай армиясындагы жогорку кызматтарга мусулмандар да дайындала баштаган, мына ушул жагдай ислам менен кытайдагы мушташ өнөрүнүн байланышынын башаты болуп берди.
 
Араб жана кытай жаатындагы байланыштын айкалышы кытай маданиятында өзгөчө  из калтырды, азырга чейин Кытайдын айрым аймактарында, айрыкча түндүк-батыш тарабында ислам маданияты сиңген мандемдерди байкоого болот. Жергиликтүү мечиттерде исламий илим-таалимдер менен барабар эле согуштук өнөргө үйрөткөн усулдар көп кездешет.
 
Мушташ өнөрү узак сапарларды карытып, сооданын артынан жүргөн  кербендердин жашоосунда эле негизги ролду ойнобостон, мусулман кербен башылары үчүн ал искусство руханий өсүүнүн, чыдамкайлыктын, өзүн өзү кармануунун  бир куралы катары кызмат өтөгөн. Мушташ өнөрүндөгү мындай сапаттар исламда да кубаттоого алынган.


 

Башка бир өңүттөн алганда, исламдагы өзүн кармануу, контролдоо концепциясы да  мушташ өнөрүн үйрөнгөн  кишилердин физикалык жактан бүт машыгууларга чыдап-чымыркануусуна зор түрткү берип турган. Анткени мушташ искусствосундагы экинчи маанилүү аспекти – чыдамдуу, сабырдуу болуу, өзүн кармана билүү сапаты  да ийгиликке жетүүдөгү эң керектүү мүнөздөрдүн бири. 
 
Пайгамбар (САВ) мынтип айткан:
 
“Көп адамды жеңген адам күчтүү эмес, ачуусу келгенде өзүн кармана билген адам күчтүү”. (Бухари, Муслим)
 
Өзүн өзү тарбиялоо деген түшүнүккө таянмайын,исламдагы иджтихад (ынтаа коюу, кунт коюу) деген терминди маңызына жеткирип түшүндүрүп берүү да кыйын. Кытай мусулмандары соңку бир нече кылымдар бою силат жана ушу сыяктуу мушташ өнөрлөрүн, андан тышкары, чжа-цюань, пигуа-цюань деген мушташтык багыттарды үйрөнүп, машыгып келишет. Кезинде аскерлер ар кыл тактика менен иштеп чыккан мушташуунун бул стилдеринин сырлары муундан муунга мурас болуп өтүп келе жатат. Ислам менен мушташ өнөрүнүн тарыхын айтып жатканда, конкреттүү ысымдарды да атай кетүү кажет.  Мисалы, Ван Цзы Пин (1881-1973), Чан Тун Шэн (1908-1986) сыяктуу мушташ искусствосунун устаттары бул өнөргө өздөрүнүн бараандуу салымдарын кошкон.



 
Устат Ван Цзы Пин ушу өнөрүнүн гана чебери болбостон, динде жакшы билген билермандык жагы менен да калктын оозунда уламышка айланган. Ал Куранды окуу менен катар аябай оор таштарды көтөрө алган киши болгондуу  тууралуу эл оозунда уламыштар айтылат. Кытай мусулмандары ал тууралуу дагы бир эсте калаарлык окуяны эскеришет: немис аскерлери Циньчжоудогу мечиттин дарбазасын талкалап кирээрде Ван Цзы Пин ыйык жайды талкалоого жол бербестигин айтып, оор таштарды көтөрүү боюнча мелдешке чакырып, таштардын баарын көтөрүп аскерлерди жеңип, мечитти талоондон сактап калган.
 
Мушташ өнөрлөрүнүн ар кайсы түрүн ийинине жеткире аткарып Ван Цзы Пин мусулмандарда гана эмес, мусулман эместерди да катуу шыктандырган. Өз өмүр жолунда далай күчтүү билеги күчтүүлөрдү жеңип, далай шакирттерди даярдап, айрыкча кытайлар арасында исламды жайылтууда болгон аракетин жасаган.
 
Ислам менен мушташ өнөрүн бириктирип турган нерсе, экөө тең жогорку максаттарга жетүүдөгү  мыкты ыкмалардан. Ислам дини Кытайдын тээ четки чыгыш жактарына чейин тараган, ошол эле маалда мушташ өнөрүнүн практикалуулугу мусулмандарга дайыма диний салттарды карманууга  жардам берген – кытай маданияты менен ал аймактагы мусулмандардын кармаган дининин айкашкан уникалдуулугу мына ушунтип пайда болгон.
 


Маалымат булагы:  The Muslim Vibe.com

Кыргызчага которгон: Islamlife.kg
 
 

 

Facebook Пикир